26.9 C
Belgrade

Znamenite ličnosti: Dr Jovan Jovanović donosi behar u prestonicu srpskog trešnjarstva

Raskošni behar i trešnjin cvet u Grockoj, prestonici srpskog trešnjarstva, „maloj Kaliforniji“ kako je još zovu, evocira uspomenu na početke savremenog voćarstva u Srbiji.

Trešnjin cvet je predmet obožavanja mnogih naroda i kultura, među kojima prednjače Kina i Japan, za koje je on simbol nežnosti i čistote, proleća i mladosti, ali i prolaznosti, koja veliča trenutak sadašnji.

Moderno srpsko voćarstvo počinje 20. vekom i dr Jovanom J. Jovanovićem, čuvenim ginekologom, bečkim đakom. Bio je jedan od pionira savremene ginekološko-akušerske službe u Srbiji, osnivač beogradske Škole za babice i dvorski lekar kraljice Drage.

Na slici: DR JOVAN J. JOVANOVIĆ, osnivač beogradske „Škole za babice“ i začetnik modernog voćarstva Srbije

Veliki broj učenih ljudi Srbije odlazio je na školovanje u evropske prestonice (Beč, Prag, Pariz…), gde su dolazi u dodir sa znanjima i novinama koje nisu bila u direktnoj vezi sa njihovim stručnim opredeljenjem, a koja su primenjivali po povratku u svoju zemlju. Među njima je bio i dr Jovan Jovanović, preteča srpskog voćarstva – koju je otpočeo robnom i konzumnom proizvodnjom u gročanskom kraju, zahvaljujući kome Grocka i do danas predstavlja centar i prestonicu robnog voćarstva u čitavoj Srbiji.

Godine 1906. javnoj licitaciji u Grockoj kupuje 80 hektara zemlje i sadi plantaže trešnje. On na ovom od davnina plodnom i vinorodnom tlu u periodu do 1908. godine podiže zasade trešnje sa oko 7.000 sadnica, koje su po kvalitetu, krupnoći i rodnosti bile najbolje u Srbiji. To je bio izuzetan poduhvat, jer se u Grockoj pre njega trešnja nije gajila za prodaju, a na ovaj način, i na ovom prostranstvu nigde – a takvu i toliku plantažu pod trešnjom ni do dana današnjeg niko nije podigao ne samo u Srbiji, već ni na celom Balkanu. Do tada je ovaj kraj sem po vinogradarstvu, bio isključivo poznat po stočarstvu i ratarstvu.

Najprisutnija je bila francuska sorta „lionska rana“ ali i druge, „germerdorfska“ i „hedelfingenska“. Bila su to teška imena, pa su ubrzo dobile nadimke „doktorka“, „kerminka“ i „’erc“ (herc), potonje dve zbog boje soka i oblika ploda.

Ali, tu doktorskoj priči nije kraj.

Gročane je zadužio i time što 1909. osniva Sresko porodilište u Grockoj.

U narodu je otud ostao poznat kao „ženski doktor“, a njegova trešnja, francuska sorta „lionska rana“, po njemu je dobila ime – doktorka.

Protekli vek je potvrdio da je dr Jovan Jovanović dao temelje gročanskom i srpskom trešnjarstvu, i potonjem nadimku ovog plodnog voćarskog kraja koji „skromno“ glasi – „mala Kalifornija“ i „voćna Grocka”. I dan-danas trešnja „doktorka“ u Grockoj još kako postoji i rađa, dok su gročanske trešnje prepoznatljiv brend Beograda i Srbije, tražen na svim stranama sveta.

Biografija dr Jovana J. Jovanovića:

Dr Jovanović (1870-1923) bio je jedan od osnivača i pionira savremene ginekološko–akušerske službe u Srbiji. Rođen je 1870. godine u Beogradu, u porodici Jelisavete i Jevrema Jovanovića, veletrgovca duvanom, poreklom iz Uroševca. Kada je imao tri godine umrla mu je majka, a njega je, sa sestrom, otac poslao u Vršac, gde je završio osnovnu školu. Godine 1879, kada mu je umro i otac, upisao je prvi razred „Srpske pravoslavne velike gimnazije“ u Novom Sadu, gde je 1887. maturirao i potom se upisao na studije medicine u Beču. Po završetku studija 1893. specijalizovao je ginekologiju i akušerstvo kod čuvenog bečkog profesora Šaute (Schauta) pa je kao specijalista 1895. došao u Beograd. Ubrzo je bio postavljen za šefa Ginekološko-akušerskog (GA) odeljenja Opšte državne bolnice ODB.

Desna ruka i odani pomoćnik dr Jovanoviću u radu na odeljenju bila je Poljakinja dr Eva Haljecka, koja mu je pomagala i u Babičkoj školi, osnovanoj njegovim zalaganjem 1899. godine (Škola za babice). Takođe je njegovim zalaganjem 1902. godine bila izgrađena i počela sa radom „Ženska bolnica kraljice Drage“ na Vračaru, u koju su bili preseljeni GA odeljenje i Škola za babice.

On je 1904. godine bio jedan od inicijatora održavanja Prvog kongresa srpskih lekara i prirodnjaka u Beogradu, na kome je podneo svoj referat „Prvih pet godina rada u Beogradskoj školi za babice 1899–1904“. Te godine je, takođe njegovom inicijativom, bilo osnovano dobrotvorno, dobrovoljno udruženje „Srpska majka“, a njegovim zalaganjem i podrškom dr Drage Ljočić i Sare Karamarković osnovan je fond kojim je izgrađena zgrada tog Udruženja. Kada je 1919. godine to udruženje obnovilo rad, otvorilo je prvi Dispanzer za majku i dete u Srbiji. Godine 1909. osniva Sresko porodilište u Grockoj.

Godine 1910. dr Jovanović je penzionisan u svojoj 40. godini života, kada nastavlja da radi kao privatni lekar u Beogradu. Posle Prvog svetskog rata, ponovo biva postavljen za šefa GA odeljenja ODB i upravnika Škole za babice. Tokom godina 1922–1923. dr Jovanović je podigao zgradu za svoj veliki privatni sanatorijum, u kojoj je bio i njegov stan. Danas je ta zgrada hotel „Ekscelzior“ (počeo sa radom 1924. godine).

Umro je 1923. godine u Beogradu, a u nekrologu objavljenom u Srpskom arhivu (sv. VII i IX) kaže se da je pratnja prema Novom groblju bila jedna od najimpozantnijih u to vreme.

I da zaključimo:

Uspomenu na ličnost i delo dr Jovana Jovanovića u čitavoj Srbiji, za sada, čuvaju jedna mala ulica u Grockoj i gročansko-francuska trešnja, koja u našoj zemlji nosi popularno ime „doktorka“.

FOTO galerija može se pogledati u albumu na FB strani Centra za kulturu Grocka

Nesvakidašnja priča o ovom znamenitom lekaru i uspešnom voćaru može se pročitati, sem na sajtu Centra za kulturu Grocka, i u elektronskom izdanju dnevnog lista „Politika“: Behar u prestonici srpskog trešnjarstva.

Materijal je korišćen i za izradu strane na Vikipediji posvećene dr Jovanu J. Jovanoviću: Jovan Jovanović (lekar), Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije.

Beogradski Portal / Zorica Atić, dipl. istoričar umetnosti – kustos

Vremenska prognoza

Belgrade
clear sky
26.9 ° C
27 °
24.7 °
45 %
6.7kmh
0 %
Чет
30 °
Пет
30 °
Суб
35 °
Нед
40 °
Пон
34 °

Servisne vesti

Radovi na vodovodnoj mreži u petak

Zbog stavljanja u funkciju novopoloženog cevovoda na opštini Voždovac, u petak, 6. avgusta, od 8 do 24 sata bez vode će ostati potrošači neparne...